Mądrze wspierać małego człowieka by stał się szczęśliwym i autonomicznym dorosłym!

Dwujęzyczny profil przedszkola

W ostatnich latach naukowcy stworzyli cały katalog korzyści, jakie wiążą się z dwujęzycznością. I ciągle dostarczają nam coraz więcej dowodów na jej dobroczynny wpływ na różne sfery życia.

W naszych przedszkolach dzieci mają kontakt z nauczycielem anglojęzycznym przez kilka godzin dziennie. Jest to model immersji częściowej (early partial immersion).  Zadaniem nauczyciela anglojęzycznego jest ciągłe używanie języka angielskiego w kontakcie z dziećmi (komunikacja przy posiłkach, w zabawie swobodnej, na zajęciach, w łazience itd) jak również prowadzenie zajęć dydaktycznych spójnych z programem danej grupy.  Jedynie w sytuacjach trudnych nauczyciel anglojęzyczny może komunikować się w języku ojczystym. Można założyć, że 80-85% komunikatów jest wypowiadanych w języku Angielskim.

Proces nauczania dwujęzycznego w przedszkolu musi być skonstruowany tak, aby dalece naśladował warunki naturalnego rozwoju językowego w rodzinie lub środowiska bilingwalnego. Dlatego w naszych przedszkolach wykorzystujemy poniższe metody nauczania:

  • nauka przez naśladowanie kontekstowe (np. nauczyciel anglojęzyczny używa potocznych i rutynowych zwrotów w kontakcie z dziećmi w różnych sytuacjach - powitanie i pożegnanie dzieci, spożywanie posiłków, sprzątanie zabawek, korzystanie z łazienki, wspólne wyjścia na spacery, objaśnianie zasad obowiązujących w przedszkolu, itd.),
  • nauka przez wielokrotne powtarzanie tych samych historyjek czy opowiadań,
  • nauka przez oglądanie bajek anglojęzycznych, programów przyrodniczych czy naukowych,
  • nauka przez częste czytanie tych samych książek anglojęzycznych,
  • nauka przez prowadzenie zajęć dydaktycznych w języku angielskim, z wykorzystaniem różnego rodzaju czynności - manualnych czy motorycznych - taniec, pantomima, scenki teatralne, zabawy ruchowe, rysowanie, wyklejanie itp.,
  • uczenie się wszystkimi zmysłami, poprzez zabawę i własne działanie i doświadczenie (np. projekty),
  • nauka przez poznawanie kultury krajów anglojęzycznych,
  • uczenie się poprzez rozwiązywanie problemów poznawczych (zagadki, rebusy itp.),
  • intensywne szkolenie wymowy i intonacji poprzez zastosowanie rymu, rytmu, taktu i melodii (piosenki, wyliczanki, wierszyki itp.),
  • nauka poprzez konfrontację z naturalnymi i sensownymi wypowiedziami językowymi, odpowiednimi do wieku dzieci pod względem tematów i treści,
  • nauka w powiązaniu z sytuacją, w odniesieniu do środowiska dzieci i znanych im zjawisk (np. pogoda, pory roku, rośliny, zwierzęta itd.),
  • rezygnacja z korekty błędów w postaci „wytykania” form błędnych, lecz tylko na zasadzie powtarzania form prawidłowych (podobnie jak to ma miejsce w procesie nauki pierwszego języka w rodzinie).

Najważniejsza różnica polega na tym, że w tradycyjnych metodach nauczania języka obcego język ten jest przedmiotem i obiektem nauki, natomiast w procesie wychowania dwujęzycznego – jest narzędziem komunikacji i interakcji w przedszkolu, nawiązującym do naturalnej nauki języka ojczystego. Dwujęzyczność, sprawia, że dzieci potrafią się w obydwu językach płynnie komunikować (przekazać wszystko, co chcą), a także MYŚLEĆ, ŚNIĆ I MARZYĆ (co jest trudniej osiągalne poprzez klasyczną naukę języka obcego).

Badania naukowe prowadzone na całym świecie potwierdzają fakt, że dwujęzyczność jest najskuteczniejszą metodą nauki drugiego języka i jego efekty na dłuższą metę znacznie przewyższają osiągnięcia uzyskiwane przez uczących się w tradycyjnych programach nauczania języka obcego.

W tradycyjnych metodach nauczania języka obcego chodzi o to, aby znaleźć jak najbardziej efektywny sposób, w jaki dziecko może przyswoić pewien zasób słów i zwrotów językowych. W procesie wychowania dwujęzycznego dziecko oczywiście także rozwija swoje kompetencje językowe, ale rozwój słownictwa i struktur językowych jest niejako „jedynie” produktem ubocznym rozwoju intelektualnego dziecka, rozwoju jego wiedzy o świecie, o sobie i swoim otoczeniu, nie zaś celem nauki samym w sobie.

Poza główną i oczywistą korzyścią płynącą z dwujęzyczności - jaką jest naturalna nauka języka obcego pozwalająca osiągnąć umiejętność biegłego posługiwania się obcą mową - mamy wiele dodatkowych plusów.

Metaświadomość językowa

Metaświadomość językową, czyli samowiedza na temat danego języka. Dzieci szybciej definiują strukturę budowania wypowiedzi oraz zdań charakterystycznych dla danego języka (np. słowa składają się z dźwięków, zdania ze słów itp.). Dzięki tej świadomości dzieci dwujęzyczne intuicyjnie i szybciej nauczą się pisać i czytać, a także będą mogły w sposób bardziej świadomy, a zatem szybszy i bardziej skuteczny poznawać kolejne języki. Dzieci bilingwalne wykazują większą wrażliwość na relacje semantyczne i gramatyczne między wypowiedzeniami w obu językach.

Poprawność wymowy & akcent

Badania nad mózgiem pokazują nam, że do ok. 2-3 roku życia posiadamy umiejętność wybrzmienia wszystkich fonemów (dźwięków), to też okres kiedy ilość połączeń synaptycznych w naszym mózgu jest dwa razy większa niż u dorosłego.  Od tego momentu następuje proces “przycinania”, wraz z rozwojem 50% synaps zostaje odrzuconych. Każdy język inaczej rozwija aparat mowy, dlatego z czasem coraz trudniej jest nam wybrzmiewać nowe dźwięki. Język, na którego działanie jesteśmy wystawieni w dzieciństwie, udoskonala zdolności słyszenia typowych dźwięków dla danego języka i jednocześnie ogranicza zdolność wychwytywania dźwięków właściwych tylko określonym językom (tych, których się nie uczymy). To znaczy, że dziecko dopiero co urodzone w Japonii i dziecko, które dopiero co przyszło na świat w Polsce, mają jednakową zdolność słyszenia i reagowania na wszystkie głoski obydwu języków. Jednak z czasem dziecko japońskie utraci chociażby zdolność rozróżniania dźwięków R i L, gdyż w japońskim nie są one odrębnymi głoskami.  W wieku przedszkolnym plastyczność mózgu jest jeszcze wysoka co daje duże możliwości nauki obcego języka przy jednoczesnej uważności na artykulacje, akcentowanie i wybrzmiewanie dźwięków, które nie występuje w języku ojczystym. Jesteśmy zatem efektem kształtowania przez środowisko, w którym się znajdujemy.

Myślenie dywergencyjne

Biegła znajomość kolejnego języka obcego rozwija dodatkowe połączenia neuronowe i uczy myślenia w  innej perspektywy, charakterystycznej dla danego kraju. Warto wiedzieć, że struktura budowania zdań w danym języku ma ścisły związek z kulturą zachowań w danym kraju, z pewnymi pryncypiami tam obowiązującymi. Tak więc osoba znająca biegle wiele języków potrafi obejrzeć dane zagadnienie z kilku perspektyw. Myślenie dywergencyjne to nic innego, jak umiejętność znajdowania możliwie jak największej ilości rozwiązań określonego problemu. Poprze myślenie dywergencyjne, w jednym momencie, potrafimy spojrzeć na dane zagadnienie z kilku perspektyw. Celem myślenia dywergencyjnego jest znalezienie optymalnego rozwiązania (decyzji), swoje głównie zastosowanie ma w sytuacjach kryzysowych i strategicznych (myślenie krytyczne).

Elastyczność zdolności poznawczych

Ten aspekt ma bezpośredni związek z myśleniem dywergencyjnym. Elastyczność poznawcza jest przeciwieństwem sztywności poznawczej. Jest to zdolność przystosowania się do zmieniających się warunków środowiska – aktualizowania posiadanej wiedzy, przełączania uwagi między procesami, dostrzegania zależności i dostosowywania myślenia do tego, co jest nam prezentowane. Jest to  umiejętność przyjmowania „cudzej perspektywy”, czyli patrzenia na zagadnienie oczami innych. Dwujęzyczność wpływa pozytywnie na zdolność rozpoznawania potrzeb innych ludzi oraz własnych, a także na podejmowanie w związku z tym odpowiednich działań – inteligencja interpersonalna i intrapersonalna.

Wielozadaniowość

Inną kompetencja, która ma związek z dużą elastycznością poznawczą, jest wielozadaniowość rozumiana jako umiejętność sprawnego przełączania się między zadaniami. Osoby używające na co dzień co najmniej dwóch języków będą potrafiły skuteczniej monitorować czynności jakie wykonują jednocześnie zmniejszając ryzyko, że jedna z nich wymknie się spod ich kontroli.

Zwiększony poziom inteligencji

Przełomowe znaczenie dla badań nad dwujęzycznością miały badania przeprowadzone w 1962 roku przez E. Peala i W. E. Lamberta, w których dzieci dwujęzyczne osiągnęły lepsze wyniki od jednojęzycznych zarówno w werbalnych, jak i niewerbalnych testach [Peal, Lambert, The relationship of bilingualism to intelligence, 1962]. Na podstawie wyników tego eksperymentu Lambert stwierdził, że struktura inteligencji dzieci bilingwalnych charakteryzuje się wielostronnością i złożonością, co przejawia się w większej niż u osób jednojęzycznych kreatywności i elastyczności sposobów myślenia.

Ciekawostki

  • W 2007 roku kanadyjska badaczka, prof. Ellen Bialystok, opublikowała artykuł o wpływie dwujęzyczności na demencję. Na podstawie badania przeprowadzonego w szpitalu geriatrycznym w Toronto, sformułowała tezę, że osoby dwujęzyczne zapadają na demencję o – średnio – 4,1 roku później niż jednojęzyczne (przeczytaj wywiad z prof. Bialystok, w którym opowiada ona m.in. o tym oraz innych badaniach, jakie prowadziła i aktualnie prowadzi).
  • Liczne badania, prowadzone na całym świecie, wskazywały, że dwujęzyczni zarabiają lepiej niż jednojęzyczni. Orhan Agirdag z Uniwersytetu w Gandawie, który przeanalizował wysokość zarobków drugiego pokolenia imigrantów w Stanach Zjednoczonych, doszedł do wniosku, że osoby znające biegle przynajmniej dwa języki, zarabiały średnio o przeszło dwa tysiące dolarów więcej niż ci z badanych, którzy utracili, bądź nigdy nie rozwinęli znajomości języka dziedzictwa. Z kolei w Polsce porównanie zarobków osób jedno- i dwujęzycznych piastujących stanowiska kierownicze, ujawniło, że ci kierownicy znający języki zarabiali średnio o 23 proc. więcej.
  • Pewna osoba, mówiąca biegle w kilku językach, przeprowadziła eksperyment, którego celem było sprawdzenie czy wystąpi jakaś korelacja między językiem a wygenerowanym rozwiązaniem. Okazało się, zanurzenie się w różnych językach (za każdym razem był to tylko jeden język) - myślenie w danym języku, robienie notatek, zadawanie sobie pytań itd -  doprowadzało do różnych wniosków (myślenie dywergencyjne).

Bibiografia
http://dwujezycznosc.info/
Mózg: Opowieść o nas. D. Eagleman